خبر خوب ، ساز دوتار در لیست میراث بشری یونسکو
خبر خوب قرار گرفتن ساختن و نواختن ساز دوتار در لیست میراث ناملموس فرهنگی یونسکو
خبر خوب یونسکو برای ایران قرار گرفتن مهارت ساختن و نواختن دوتار در لیست میراث ناملموس فرهنگی این سازمان است.
فن ساختن و نواختن دوتار، که از استاد به شاگرد انتقال یافته و نشان از قدمت فرهنگ و پیشینه حاملان این سنت دارد، از علل قرار گرفتن این مهارت در لیست فرهنگی ناملموس یونسکو است.
قوام دادن به اصل همزیستی مسالمت آمیز با احترام و درک متقابل در میان جوامع مختلف و کشورهای همسایه توسط این عنصر فرهنگی، دیگر دلیل مورد توجه قرار گرفتن مهارت ساختن و نواختن دوتار از طرف یونسکو و به ارمغان آمدن این خبر خوب برای ما است.
آورنده خبر خوب ، یونسکو (UNESCO)
سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) که به اختصار یونسکو (UNESCO) نامیده شدهاست، یک سازمان تخصصی زیر نظر سازمان ملل متحد است که در سال ۱۹۴۵ تشکیل شد. هدف از تشکیل این سازمان کمک به صلح و امنیت جهان به روش همکاری بینالمللی در زمینههای مختلف آموزشی، علمی، فرهنگی و تربیتی برای افزایش احترام به عدالت و قانونمداری و حقوق بشر، بر پایه منشور سازمان ملل متحد است.
مقر یونسکو در پاریس، پایتخت فرانسه است. ۱۹۵ کشور عضو این سازمان هستند که ایران نیز جزئی از آنها است.
میراث فرهنگی ناملموس
میراث فرهنگی ناملموس فرآیندها تولیدات فرهنگی هستند که با وجود گذشت زمان از نسلهای قبل باقی ماندهاند. ساختمانها و کارهای هنری، دارارییهای ملموس و بخشی از میراث فرهنگی هستند. اما بخش زیادی از فرهنگ بهصورت ناملموس است مانند ترانه، رقص، موسیقی، درام، توانمندی، آشپزی، صنایع دستی، جشنوارههای مختلف و بسیاری دیگر از هنرها و مهارتهایی از این دست که میتوان نام برد. اینها خود میتوانند خبر خوب دارا بودن فرهنگ غنی در یک کشور باشند.
اینها شکلی از فرهنگ هستند که که قابلیت ثبت و ضبط آنها وجود دارد ولی ملموس و قابل نگهداری در محلی فیزیکی مثل موزه نیستند، اما توسط ابزار و وسایلی که برای خلق آنها استفاده شده میتوان آنها را تجربه کرد. این وسایل فرهنگی توسط سازمان ملل متحد گنجینه بشری نامیده میشوند.
خبر خوب این است که ایران سهم قابل توجهی از گنجینههای بشری را به واسطه تمدن کهن و فرهنگ غنی خود دارا است، که ۱۴ مورد از آنها در لیست میراث ناملموس فرهنگی یونسکو قرار گرفتهاند.
دوتار ایرانی
دوتار یکی از سازهای مضرابی ایرانی است که دارای دو سیم (تار) است. این ساز معمولاً با ناخن نواخته میشود.
پیشینه دوتار به چند هزار سال قبل بازمیگردد. حوزههای نواختن این ساز شمال، جنوب و شرق خراسان، نواحی ترکمننشین مانند استان گلستان وهمچنین بعضی از مناطق استان مازندران هستند.
این ساز ایرانی که عامل خبر خوب امروز است در نواحی مختلف، با تغییرات کوچکی در ساخت و نوع نوازندگی دیده میشود. این ساز ایرانی به انواع «دوتار خراسان» با دو گونه شمال و شرق، «دوتار ترکمن» و «دوتار مازندران» تقسیم میشود ، که تفاوت آنها در شکل ساز و نوع در دست گرفتن و سبک نواختن است.
مردم خراسان بسیاری از روایتهای کهن خود را در قالب آهنگهایی که همرا با نواختن دوتار خوانده شدهاند به نسلهای کنونی منتقل کردهاند. از جمله آنها میتوان به داستانهای شاه اسماعیل، زهره و طاهر، اصلی و کرم، کور اوغلی، غریب و شاه صنم، لیلی و مجنون، گل افروز و دوست محمد اشاره کرد.
ابن فرهنگ غنی و پیشینه چند هزار ساله دوتار ایرانی خبر خوب ثبت مهارت ساخت و نواختن دوتار را برای ما بههمراه داشت.
۱۴ میراث ناملموس فرهنگی ایرانی ثبت شده در یونسکو:
خبر خوب دیگر اینکه، یونسکو موارد دیگری نیز از کشور ما در لیست خود ثبت کرده است که آنها عبارتاند از: نوروز عید باستانی ایرانیان، قالی فارس، قالی کاشان، ورزش پهلوانی (زورخانهای)، مراسم آئینی و نمایشی تعزیه، دانش ساخت لنج در خلیج فارس، شاهنامه و نقالی ایرانی، موسیقی سنتی ایرانی، موسیقی بخشیهای خراسان، قالیشویان، کمانچه نوازی، ورزش چوگان با موسیقی سنتی و داستانسرایی، نان لواش و در نهایت خبر خوب امروز ما، مهارت ساختن و نواختن دوتار خراسان که همگی نشان از پیشینه فرهنگی غنی ایران دارد.
تحلیل خبر: فرانه رحمتی