فیلم مالنا (Malena، ۲۰۰۰) | تورناتوره، مونیکا بلوچی، موسیقی موریکونه

احتمالا‍ً شما هم فیلم مالنا شاهکاری از جوزپه تورناتوره را دیده باشید. فیلم مالنا (Malena، ۲۰۰۰) داستان بلوغ یک نوجوان در سیسیلِ جنگ‌زده و زنی با هنرنمایی مونیکا بلوچی است که جامعه به‌خاطر زیبایی‌اش علیه او می‌شورد. تورناتوره با موسیقی فراموش‌نشدنی انیو موریکونه، روایتی تلخ درباره شرافت، میل و قضاوت جمعی می‌سازد. این درام ایتالیایی یکی از بحث‌برانگیزترین و تأثیرگذارترین فیلم‌های سینمای ایتالیاست.

 داستان فیلم مالنا

در شهر کوچکی از توابع سیسیل در ایتالیا زمان جنگ جهانی دوم، خبر اعلان جنگ ایتالیا به رهبری موسیلینی شهر را به جوش و خروش و هیجان می‌اندازد. درست زمانی که رناتو آمرسو ۱۳ ساله شخصیت اصلی داستان مالنا، اولین دوچرخه‌اش را می‌خرد. در خلال جنگ جهانی دوم، نگاه‌های مردم به سمت زنی است که شوهرش علاوه بر این‌که یک قهرمان ملی است همزمان در حال جنگ برای کشورش است.

رناتو شخصیت اصلی داستان

رناتو شخصیت اصلی داستان اولین بار در کنار دوستانش با مالنا مواجه می‌شود. این دیدار برای او آن‌قدر تأثیرگذار است که نمی‌تواند از فکرش بیرون بیاید. در تمام روز یا در فکر اوست یا او را تعقیب می‌کند. به طوری که بیش از تمام مردم شهر که ادعای علاقه به او را دارند، روحیات او را می‌شناسد. با وجود این‌که تمام شهر، مالنا را سوژه‌ی گفتگوهای خود می‌کنند، او همچنان به همسر خود وفادار می‌ماند؛ و این را تنها مالنا و رناتو می‌‎دانند.

بعد از مرگ پدر مالنا بر اثر حملات آلمانی‌ها، دیگر عرصه بر مالنا تنگ می‌شود و او مجبور است برای نیازهای مالی خودش و هزاران وسوسه‌ی دیگر، با مردان همبستر شود حتی تن فروشی به افسرهای آلمانی. او این کار را ادامه می‌دهد تا جایی که جنگ به اتمام می‌رسد و آلمان‌ها شکست می‌خورند.

پس از شکست آلمان‌ها و پایان جنگ، زنان شهر تمام خشم فروخورده‌ی خود را بر سر مالنا خالی می‌کنند و او را در میدان شهر به‌شدت تحقیر و کتک می‌زنند. این لحظه یکی از تلخ‌ترین صحنه‌های فیلم است؛ جایی که قربانی واقعی، به‌جای متجاوزان، مجازات می‌شود. مالنا ناچار به ترک شهر می‌شود و سکوت و انزوای او به اوج می‌رسد.

مدتی بعد، نینو اسکوردیا (با بازی گائتانو آرونیکا)، همسر مجروح مالنا، از جنگ بازمی‌گردد. حضور دوباره‌ی او نگاه مردم را تغییر می‌دهد؛ همان کسانی که روزی مالنا را طرد کرده بودند، حالا به او احترام می‌گذارند، چون در چارچوب «زن شوهردار» دوباره پذیرفته می‌شود. مالنا و نینو زندگی مشترکشان را از سر می‌گیرند و آرامشی نسبی پیدا می‌کنند.

در تمام این مسیر، رناتو فقط ناظر است؛ او هیچ دخالت مستقیمی در سرنوشت مالنا ندارد. نامه‌ها و خیال‌پردازی‌هایش هرگز به دست کسی نمی‌رسد. نقش او بیشتر به‌عنوان شاهد و راوی است؛ نوجوانی که در مسیر بلوغ، با مشاهده‌ی رنج‌های مالنا معنای عشق، قضاوت اجتماعی و گذشتن از خواسته‌های شخصی را درک می‌کند.

فیلم با نگاهی واقع‌گرایانه پایان می‌یابد: مالنا دوباره در کنار همسرش قرار می‌گیرد، و رناتو می‌فهمد که بزرگ‌ترین درس زندگی‌اش، پذیرفتن فاصله‌ی میان عشق خیالی و واقعیت تلخ جهان است.

بیشتر بخوانید: فیلم Black Swan شاهکاری از آرنوفسکی

اطلاعات تاریخی فیلم 

• فیلم مالنا در سال ۲۰۰۰ ساخته شده است.

افتخارات:

۱) نامزد دریافت جایزه‌ی اسکار برای بهترین فیلم‌برداری در سال ۲۰۰۱

۲) نامزد دریافت جایزه‌ی اسکار برای بهترین موسیقی متن در سال ۲۰۰۱

۳) نامزد دریافت جایزه‌ی گلدن گلوب برای بهترین فیلم خارجی زبان در سال ۲۰۰۱

۴) نامزد دریافت جایزه‌ی گلدن گلوب برای بهترین موسیقی متن در سال ۲۰۰۱

۵) نامزد دریافت جایزه‌ی بفتا برای بهترین فیلم غیر انگلیسی زبان (خارجی زبان) در سال ۲۰۰۱

۶) برنده‌ی جایزه‌ی دیوید برای بهترین فیلم‌برداری از جشنواره‌ی فیلم دیوید دی دوناتلو در سال ۲۰۰۱

بیشتر بخوانید: فیلم آگراندیسمان نمایش فضای پوچ دهه شصت اروپا

تحلیل فیلم مالنا / حرف‌هایی که مالنا با بیننده می‌زند…

تورناتوره فیلمسازی است که دوران کودکی و نوجوانی را بسیار خوب می‌شناسد. تخیلات بی‌حد و حصر نوجوانی را به خوبی به تصویر می‌کشد. کارگردان سینما پارادیزو به خوبی می‌داند که دوران نوجوانی، مملو از هیجانات و تصویر سازی‌های بی‌نظیر است. چیزی شبیه به خود سینما.

جوزپه تورناتوره فیلمساز نامدار ایتالیایی و خالق فیلم جاودانه ˝سینما پارادیزو˝ در فیلم مالنا محصول آمریکایی-ایتالیایی، در انتقال مفاهیم انسانی بسیار موفق عمل کرده است. سینمای او از پشت عدسی‌های دوربین‌هایش نمایشگر احساس و عمق عشق‌های پاک اما نافرجام است. رناتو در فیلم مالنا ما را یاد سالوادوره در سینما پارادیزو می‌اندازد، کودکی بی نهایت عاشق پیشه.

دوربین تورناتوره در فیلم مالنا بسیار پر حرکت است. نماها مانند یک گالری عکاسی و نقاشی شکار می‌شوند. ورود به قاب و خروج از قاب‌ها بسیار نمایشی است. ترکیب‌بندی رنگی بسیار چشم‌ نواز است. تمام این عوامل فرمی، فیلم را به یک اثر بسیار تماشایی تبدیل کرده است.

در سکانسی ماندگار زبان تصویر به زیباترین شکل و مینیمالستی‌ترین حالت خود لحظه‌ی تصمیم‌گیری مالنا را به تصویر می‌کشد. زمانی که مالنا تصمیم می‌گیرد شیوه‌اش را تغییر دهد. شعله‌ی فندک‌ها در مقابل سیگار خاموش مالنا نشان از شعله‌های آتشینی دارد که مردان از جنس شهوت برای این زن روشن خواهند کرد.

” کارگردان «سینما پارادیزو» به خوبی می‌داند که دوران نوجوانی مملو از هیجانات و تصویر سازی‌های بی‌نظیر است. چیزی شبیه به خود سینما “

موسیقی انیو موریکونه

موسیقی متن فیلم، ساخته‌ی انیو موریکونه، از نقاط اوج «مالنا» است. قطعه‌های او نه‌تنها حال‌وهوای نوستالژیک فیلم را تقویت می‌کنند، بلکه به‌تنهایی به شاهکاری ماندگار در موسیقی سینما تبدیل شده‌اند و تورناتوره به خوبی و هوشمندانه توانسته که از ظرفیت‌های انیو موریکونه در فیلم استفاده کند.

نمادها در فیلم مالنا

از نظر محتوا، اکثر اوقات در فیلم‌های تورناتوره لایه‌های سیاسی بسیاری در خفا مطرح می‌شوند اما در مالنا اینطور نیست. انتقاد از فاشیست و دیکتاتوری و جنگ در فیلم مالنا بسیار مشهود است. فقر فرهنگی که ناشی از فشار سیاست در ایتالیای فاشیستی است در کوی و برزن میان مردم و در خانواده‌ها مشهود است. پدر رناتو این شکل از تعصبات را با چشم و گوشی با مایه‌های طنز نمایندگی می‌کند.

بیشتر بخوانید: فیلم پاپیون اثر ماندگار از فرانکلین شافنر و استیو مک کوئین برای تاریخ سینما

مالنا نمادی از شرافت، پاکی و زیبایی است که همین فقر فرهنگی و نگاه‌های آلوده‌ی جنسی در این شهر به مغاک می‌رود، این نماد پاکی و زیبایی که چشم‌ها را به سوی خود می‌کشاند، در این ناپاکی دوام نمی‌آورد. این ناپایداری علاقمندان به سینما را متعجب نمی‌کند زیرا سینمای جوزپه تورناتوره در شخصیت‌پردازی بسیار تابع قواعد رئالیستی است. قهرمان‌های او مانند انسان‌های اجتماع، پر از تصمیمات صحیح و غلط در کنار یکدیگرند. تنها پاکی مطلق نگاه پاک و معصوم کودک فیلم است. تورناتوره در انتقال مفهوم نیز به خوبی نشان می‌دهد که ارزش‌های جمعی زیر پا لگد می‌شوند. در یک سکانس از فیلم می‌بینیم که مالنا به شدیدترین و اسفناک‌ترین شکل ممکن مورد ضرب و شتم و آزار قرار می‌گیرد. در این لحظه او به شکلی در کثافت به تصویر کشیده می‌شود گویی تشبیه به آینه‌ای تمام قد می‌شود که مردمان شهر خودشان را در قامت این زن ببینند در حالی که او قربانی نگاه‌های آلوده شده بود.

” مالنا نمادی از شرافت، پاکی و زیبایی است، این نماد پاکی و زیبایی که چشم‌ها را به سوی خود می‌کشاند، در این ناپاکی دوام نیاورد. “

پایان‌بندی قاطع فیلم 

چرا در پایان مالنا برمی‌گردد!؟

زیرا عشق پاک همواره بر پلیدی‌ها پیروز است. حتی اگر این عشق پاک رناتوی ۱۳ ساله و بی قدرت باشد. حتی اگر تنها باشد. عشق پاک می‌تواند در مقابل این نفرت و سیاهی پیروز شود و دوباره مالنا در بازار به مردم لبخند بزند و مردم نیز به او لبخند بزنند.

 نسخه‌های مختلف فیلم

شاید براتون جالب باشه که بدونید این فیلم در دو نسخه اکران شده است، نسخه اصلی ایتالیایی و نسخه کوتاه یا سانسور شده آمریکایی است. نسخه‌ی ایتالیایی فیلم، نسخه‌ی کامل است که در اروپا نمایش داده شد و شامل تمام صحنه‌های مورد نظر تورناتوره بود اما برای اکران در ایالات متحده، برخی صحنه‌ها (به‌ویژه صحنه‌های اروتیک و بخش‌هایی از خشونت اجتماعی) سانسور و حذف شدند.

این تفاوت باعث شد نسخه‌ی آمریکایی روایت ساده‌تر و کوتاه‌تری داشته باشد، در حالی که نسخه‌ی اصلی عمق بیشتری در پرداخت شخصیت مالنا و فضای اجتماعی شهر نشان می‌دهد.

• نسخه‌ی اصلی ایتالیایی (۱۰۸ دقیقه): کامل‌تر و دارای صحنه‌های بحث‌برانگیزتر.

• نسخه‌ی کوتاه‌شده آمریکایی (۹۲ دقیقه): برای اکران عمومی تعدیل و سانسور شد.

برای پیدا کردن فیلم‌های ارزشمند تاریخ سینما  اینجا را کلیک کنید.

یادداشت‌های پوریا سمندری را در این صفحه دنبال کنید.

” لطفاً به این یادداشت امتیاز دهید”