خبر خوب انتشار موسیقی قاجار

امروز خبر خوب انتشار موسیقی قاجار توسط فرهنگستان هنر در فضای مجازی و به صورت رایگان را به اطلاع علاقمندان به موسیقی و تاریخ موسیقی ایران می‌رسانیم.

فرهنگستان هنر ایران در روزهای کرونایی برای انتشار ۸ لوح فشرده موسیقی که مربوط به دوره قاجار هستند و از ارزش بالایی برای علاقمندان به موسیقی و تاریخ آن و همچنین پژوهشگران این عرصه برخوردار است، اقدام کرد که اکنون به صورت رایگان در فضای مجازی، در دسترس قرار دارد.

خبر خوب انتشار موسیقی قاجار به صورت رایگان

قدمت موسیقی در ایران به ایران باستان و زمان هخامنشیان باز می‌گردد. کشور ما از نظر موسیقی بسیار غنی است و این هنر از مولفه‌های فرهنگی ایران در جهان محسوب می‌شود. به جرئت می‌توان گفت که تمامی اقوام ایرانی موسیقی محلی خاص خود را دارند.

در دوره قاجار ردیف‌های موسیقی ایرانی که شامل هفت دستگاه شور، سه‌گاه، چهارگاه، ماهور، همایون، نوا، راست پنج‌گاه و پنج آواز به نام‌های ابوعطا، افشاری، بیات ترک، دشتی و بیات اصفهان است. پیش از آن به جای دستگاه از کلمه مقام استفاده می‌شد که دارایی جزئیاتی متفاوت بود.

فراز و فرودهای موسیقی در زمان قاجار

در اواخر قرن نهم هجری قمری موسیقی ایران ضغیف شد و تا اواخر دوره  قاجار این موضوع ادامه داشت. پس از مشروطه و ایجاد تغییراتی در کشور ایران فتحعلی شاه توجه خاصی به موسیقی‌دانان نشان داد و برای آنها حقوقی تعیین کرد.

در همین زمان استاد زهره از شاگردان استاد رستم شیرازی و استاد مینا از شاگردان استاد مهراب اصفهانی از اولین زنانی بودند که در ایران برای خود گروه موسیقی تشکیل دادند. این روند حمایتی برای تمامی موسیقی‌دانان وجود داشت و خبر خوب پیشرفت‌های چشمگیری در موسیقی ایرانی آغاز شد.

ورود دوربین عکاسی و گرامافون به ایرانی در زمان ناصرالدین شاه که دیگر امکان ثبت و ضبط وقایع و اصوات را فراهم کرد، به درک بهتر و بیشتر موسیقی کمک قابل توجهی کرد.

خبر خوب تاسیس دارالفنون توسط امیر کبیر نیز یکی از نقاط عطف برای موسیقی در زمان قاجار بود. با تاسیس شعبه موزیک نظام و دعوت از دو استاد فرانسوی موسیقی به نام‌های بوسکه و رویون به ایران، فراگیری موسیقی شکلی علمی‌تر به خود گرفت و متدهای غربی موسیقی نیز وارد ایران شد.

اما این دو موزیسین در موفق عمل نکردند و بیش از دو سال نتوانستند در ایران بمانند. پس از آن موسیو لومر، موسیقی‌دان نظامی فرانسوی برای آموزش موسیقی غربی به دانشجویان دارالفنون وارد ایران شد. ۱۷ سال خدمت لومر در ایران شامل آموزش نت‌نویسی امروزی به دانشجویان و آشنایی آنها با موسیقی غربی به‌طور کامل شد.

پس از آن مدرسه عالی موسیقی در ایران تشکیل شد و علینقی وزیری کلوپ موزیکال را نیز در آن تاسیس کرد.

خبر خوب تحول موسیقی در ایران

تحولی عظیم در موسیق ایران صورت گرفت که می‌شد آن را در تشکیل ۴ ارکستر منتظم به نام‌های ارکستر نظام، ارکستر مدرسه دارالفنون، ارکستر سلطنتی، و ارکستر مدرسه عالی موسیقی، و همچنین رواج یادگیری موسیقی دید.

موسیقی کلاسیک و شاد (در آن زمان به مطربی شناخته می‌شد) هرکدام جایگاه خود را در ایران یافتند و هنرهای نمایشی همراه با موسیقی نیز در ایران رواج یافتند که از جمله آنها می‌توان به روحوضی، تعزیه و شبیه‌خوانی اشاره کرد.

موسیقی درباری نیز یکی از تحولات مهم موسیقی در دوران قاجار بود. اساتیدی چون مهراب ارمنی اصفهانی و رستم یهودی شیرازی از بزرگترین نوازندگان ایرانی هستند که در دربار فتحعلی شاه مشغول بودند و آفا محمدرضا، رجبعلی خان و چالانچی خان بزرگترین خوانندگان دربار وی بودند.

در زمان قاجار موسیقی‌دانان زن نیز برای حرمسرا برنامه اجرا می‌کردند که از جمله آنان به شاهوردی خانم در تاریخ اشاره ویژه‌ای شده است.

البته موسیقی درباری شکلی رسمی و جدی داشت و برای مراسم رقص و پایکوبی در دربار نیز نوعی دیگر از موسیقی درباری در نظر گرفته شده بود.

استاد مینا و استاد زهره رؤسای دستگاهی به نام «بازیگرخانه» بودند که هرکدام رهبری دسته بزرگی از رقاصان بودن که علاوه بر هنر رقص مسلط به خوانندگی و نوازندگی سازهای نیز بودند و برنامه‌های بسیاری را در آن زمان اجرا می‌کردند.

به‌طور کلی در زمان قاجار مردان در بیرونی هنرنمایی می‌کردند و زنان در اندرونی. البته مردان نابینا اجازه اجرای برنامه در اندرونی را نیز داشتند.

خبر خوب دیگر در زمینه موسیقی که در دوران قاجار اتفاق افتاد و از اهمیت بالایی برخوردار بود، تشکیل انجمن موسیقی اخوت بود که بسیاری از نوازندگان و خوانندگان دوره قاجار در کنسرت‌های این انجمن اجرا می‌کردند و این موضوع باعث دسترسی عموم مردم و لذت بردن آنها از موسیقی هم شد.

خبر خوب انتشار موسیقی قاجار پس از سال‌ها

ورود گرامافون به ایران در زمان ناصرالدین شاه در زمان قاجار و امکان ضبط موسیقی در زمان قاجار اتفاق بسیار جذابی برای علاقمندان به موسیقی در این زمان است. زیرا از ثبت موسیقی ایرانی در بیش از صد سال پیش به ما خبر می‌دهد.

اما خبر خوب انتشار موسیقی قاجار توسط فرهنگستان هنر در این زمان برای عمم مردم به‌صورت رایگان، در حالی که به‌صورت مجاز و در دسترس عموم است خبری هیجان‌انگیز است.

فرهنگستان هنر این مجموعه که شامل ۴۶۹ قطعه موسیقی در ۸ لوح فشرده است را در پورتال رسمی خود در دسترس عموم قرار داده که توضیحاتی درباره آنها به شما ارائه می‌کنیم.

درباره لوح‌های منتشر شده توسط فرهنگستان هنر

لوح شماره ۱: شامل اولین مرحله ضبط موسیقی روی صفحات سنگی گرامافون در تهران، در دی‌ماه ۱۲۸۴ شمسی (ژانویه ۱۹۰۶ میلادی) است که ۱۱۶ دارای قطعه موسیقی شامل صفحاتی چون صدای رجال دوره قاجار، آثار نوازندگان و خوانندگان آن دوره، دسته‌های موسیقی شاهی و بازیگران تئاتر است.

لوح شماره ۲: دومین مرحله از ضبط موسیقی روی صفحات سنگی گرامافون در خرداد ۱۲۸۶شمسی (۱۹۰۷میلادی) که شامل ۲۰ قطعه از سفر میرزا حسینقلی (نوازنده سرشناس تار در اواخر دوره قاجار) به همراه هیئتی ۵ نفره به پاریس است.

لوح شماره ۳: این صفحات در لندن و در فاصله روزهای ۱۲ تا ۲۳ آوریل ۱۹۰۹ میلادی ضبط شده‌اند، که شامل ۱۱۳ قطعه موسیقی است.

لوح شماره ۴: این لوح صفحات ضبط شده در تهران در سال ۱۲۹۱ شمسی است و شامل ۳۸ قطعه آوازی می‌شود که در استودیوی کمپانی در کوچه فیل‌خانه لاله‌زار تهران ضبط شد و برای تکثیر به کارخانه شرکت گرامافون در «ریگا» روسیه فرستاده می‌شد.

لوح شماره ۵: این لوح ۵۷ قطعه موسیقایی دارد که در نخستین روزهای تاج‌گذاری احمد شاه قاجار در سال ۱۲۹۳ شمسی در تفلیس و چند ماه قبل از شروع جنگ جهانی اول ضبط شد.

لوح شماره ۶: این لوح شامل ۷۲ قطعه موسیقی از استادان آواز دوره قاجار از سال ۱۳۰۵ تا ۱۳۱۲ شمسی است که بعد از جنگ جهانی اول کمپانی‌های خارجی آ‌نها را ضبط می‌کردند.

لوح شماره ۷: این لوح ۴۹ قطعه آوازی دارد که آثاری پراکنده از استادان آواز ایران را شامل می‌شود.

لوح شماره ۸: این لوح گردآوری‌شده شامل آوازها و تصنیف‌هایی از خوانندگان قرن گذشته در شمال مرزهای جغرافیایی ایران است که از نظر فرهنگی به ما نزدیک هستند و بعضی از ایشان، آواز و تصنیف را با شعر فارسی خوانده‌اند. متأسفانه از مشخصات خوانندگان و نوازندگان این آثار اطلاعی در دست نیست.

چرا این خبر خوب است؟

موسیقی هر کشوری در هر زمان نشان از فرهنگ، سطح هنر و سرگرمی‌های مردم آن زمان دارد. دوره قاجار با تمام اتفاقات خوب و بد خود، دوره مهمی در تحول موسیقی ایرانی داشته که در دسترس گرفتن موسیقی ضبط شده از آن زمان برای متخصصان در زمینه موسیقی و پژوهشگران اتفاقی بسیار جذاب است.

و برای عموم مردم شاید تجربه حسی ناب از گذشته و لمس دقایقی از هنر و موسقی ایرانی در زمان قاجار باشد.

امیدواریم علاقمندان موسیقی از گوش دادن به نوای موسیقی ایرانی از زمانی که متعلق به آن نیستیم، لذت کافی را ببرند.

خبرهای خوب و یادداشت‌های حوزه موسیقی را در وب‌سایت ما بخوانید.

وج‌ورد هر روز برای شما یک خبر خوب دارد.

تحلیل خبر: فرانه رحمتی

لطفا به محتوای این خبر امتیاز دهید.