اوتیسم چیست ؟

اوتیسم (ASD) یک اختلال عصبی-رشدی در کودکانه که در سه سال اول زندگی خودش رو نشون می‌ده و مادام العمر در فرد موندگاره. اوتیسم طیف‌های متفاوتی داره. که شامل: اتیسم، آسپرگر، اختلال از هم پاشیدگی دوران کودکی و اختلال دوران رشد میشه. این ۴ اختلال در دسته‌بندی‌های جدید علمی، همگی تحت عنوان اختلالات طیف اتیسم شناخته شدن. درواقع اگر بخواهیم بگوییم که بیماری اوتیسم دقیقاً چیست ، اوتیسم اشکال در همکاری اجزای مغز با همدیگه‌ست. ویژگی‌های کلی طیف اتیسم، نقص در ارتباط و تعاملات اجتماعی، انجام رفتارها و حرکت‌های کلیشه‌ای و تکرار شونده است.

آیا با دارو می‌توان آن را درمان کرد؟

اتیسم بیماری نیست و درمان دارویی قطعی نداره اما با یاد دادن مهارت‌ها و تمرین‌ها و توانبخشی این افراد، می‌تونیم بهشون کمک کنیم تا زندگی مستقلی برای خودشون داشته باشن و حتی نبوغ خاصی از خودشون بروز بدن. اختلالت طیف اتیسم از لحاظ شدت علائم با همدیگه تفاوت‌هایی دارن و در سه سطح کلی (سطح نیازمند حمایت، سطح نیازمند حمایت زیاد، سطح نیازمند حمایت بسیار زیاد) تقسیم میشن.

علت اختلالات اوتیسم به طور دقیق مشخص نیست. اما هردو عامل ژنتیک و محیط در اون تأثیر دارن. عوامل محیطی مثل سبک زندگی والدین،‌ سن والدین در هنگام بچه دار شدن، در معرض سموم وآفت کش‌ها بودن مادر،‌ فقر شدید آهن و دیابت مادر، مصرف داروهای خاص در دوران بارداری،‌ رژیم غذایی والدین درهنگام بچه دار شدن و رژیم مادر درهنگام بارداری و … می‌تونه دلایلی برای اتیسم شدن کودک باشه. یکی از چیزهایی که می‌تونه به ما کمک کنه اینه که بدونیم نشانه‌های اوتیسم (اتیسم) چیست و چه علائمی داره پس به آن‌ها اشاره خواهیم کرد. چون خیلی از والدین با این بیماری آشنا نیستند و اصلاً نمی‌دانند که اتیسم چیست و در صورت توجه نکردن به آن چه ضربه‌هایی را می‌تواند به فرزندشان وارد کند. 

اوتیسم چیست ؟ اوتیسم اشکال در همکاری اجزای مغز با همدیگه‌ست.

نشانه های اوتیسم چیست ؟

یکی از مهمترین علامت‌های اتیسم، اختلال در ارتباطات اجتماعیه. کودکان سالم  از هفته‌های اول تولد به طور محسوسی رفتار اجتماعی دارن،‌ در واقع نوزاد به طور ذاتی برای ارتباط اجتماعی و تشخیص چهره‌ی انسانی آمادگی داره، در حالی که کودکان دارای اوتیسم گرایش کمی به چهره‌ی انسانی دارن و به دنبال اینن که از تماس چشمی خودداری کنن. این کودکان در درک احساسات دیگران مشکل دارن و قادر به همدلی با اون‌ها و همدلی باهاشون نیستن که همین موضوع باعث مشکل در دوستیابیشون میشه.

یکی از مهمترین علامت‌های بیماری اتیسم، اختلال در ارتباطات اجتماعیه.

ارتباط ضعیف:

 کودکان مبتلا به اوتیسم معمولاً از نزدیکانشون (مثلاً والدین و خواهر و برادرها) دور یا جدا هستند. به این معنی که انگار از نظر عاطفی رفتار صمیمانه‌ای ندارن و تغیرات چهره مثل اخم و لبخند رو متوجه نمیشن و بهش واکنشی نشون نمیدن. این درحالیه که مهمه که بدونیم که کودکان اوتیستیک از نظر عاطفی از دیگران جدا نیستن بلکه فقط اون‌ها به سادگی مثل کودکان دیگه به درستی یا سریع نشونه‌های اجتماعی رو نمی‌تونن درک کنن.

همینطور نوزادان مبتلا به اوتیسم علاوه بر اینکه واکنش طبیعی به حالات صورت و نشونه‌های اجتماعی دیگران نشون نمیدن، بلکه خودشون هم تمایل ندارن لبخند بزنن. درواقع درک اون‌ها در بازیابی اطلاعات اطراف ضعیفه. این اعلام عدم صمیمیت در نوزاد تا حدود سن ۹ ماهگی بروز می‌کنه. بطور کلی تو درک احساسات و رفتارهای مجازی مشکل دارن.

همدلی:

کودک اوتیسم به سختی با دیگران همدلی می کنه. با اینکه همدلی یک احساس پیشرفته‌ست و ارزیابی اون در سنین پایین کودک به نسبت دشوارتره اما نشونه‌های خاصی هم وجود داره که می‌تونیم دنبال اون‌ها باشیم. کودکان اوتیسم تو درک موقعیت از دیدگاه دیگران مشکل دارن. دلیلش هم اینه که اون‌ها فکر می‌کنند همه آدم‌ها دنیا رو مثل خودش میفهمن و همین موضوع باعث سردرگمی یا ناتوانی کودک تو پیش‌بینی یا درک رفتار‌های دیگران میشه.

فوران احساسی:

 در مواردی کودکان مبتلا به اوتیسم واکنش‌های عاطفی نامتعادلی نسبت به موقعیت‌های طبیعی نشون میدن. به عنوان مثال، اون‌ها به شکل تهاجمی و ناخوشایند خشم خودشون رو بروز میدن و یا رفتارهای تهاجمی فیزیکی نسبت به خودشون، والدین، خواهر و برادر یا سایر کودک‌ها نشون میدن (مثل گاز گرفتن یا کوبیدن سر). عموماً کودکان اتیسم نمی‌تونن احساسات و واکنش‌های فیزیکی خودشون رو کنترل کنن مخصوصاً زمانی که دچار تنش و استرس بشن. اما این واکنش‌ها مهم هستن و والدین باید اطلاعات کافی از انتظارات و مراحل رشدی کودک داشته باشن و در صورت بروز بیش از اندازه این واکنش‌ها والدین باید به پزشک کودک این موضوع رو اطلاع بدن.

تأخیر در صحبت کردن:

 عموماً حداکثر تا سن ۳-۴ سالگی، اکثر نوزادان شروع به غر زدن یا تقلید از حرف‌ها و صحبت‌های اطرافیانشون می‌کنن و یا به یک شئ اشاره می‌کنن و کلمه‌ای مرتبط با اون رو تلفظ می‌کنن. در هرحال، نوزادان مبتلا به اوتیسم ممکنه خیلی دیرتر شروع به زمزمه یا صحبت کنن. حتی بعضی از اون‌ها بطور قابل توجهی مهارت‌های زبانی رو شروع نمی‌کنن مگر اینکه با یک گفتار درمان شروع به تمرین کرده باشن.

اما بطور کلی:

1. کودک تا ۱ سالگی باید بتونه چند کلمه ساده بگه.
2. در ۱۸ ماهگی کودک باید حداقل شش کلمه در واژگان خودش داشته باشه. در سن ۲ سالگی، کودک باید بتونه عبارت‌های ساده دو کلمه‌ای رو با هم ترکیب کنه.
3. کودک تا ۳ سالگی باید ظرفیت تشکیل جملات کامل و البته اساسی رو داشته باشه.

کودکی که مرحله رشد زبانی و موارد بالا رو تکمیل نکرده باشه ممکنه دچار اتیسم باشه. به خصوص اگه تاخیر در رشد زبان با علائم دیگه ای هم همراه باشه.

رفتار های تکراری:

کودکان و افراد مبتلا به اوتیسم تا حدی مستعد رفتارهای تکراری هستن. مثلاً اون‌ها عموماً گروهی از اشیا و وسایل مشابه را بطور تکراری مرتب و مرتب کنن، و یا برای یک مدت طولانی به عقب و جلو حرکت می‌کنن، یا دست‌های خودشون رو به هم بزنن و یا همون کلمه یا عبارت رو به روشی وسواس گونه تکرار می‌کنن. این یکی از علائم اوتیسمه که به راحتی قابل شناساییه.

همینطور کودک اوتیستیک در مقایسه با کودکانی که منحنی رشد استاندارد دارند، مهارت‌های حرکتی اون‌ها مختل می‌شه. اون‌ها اغلب در یادگیری و نگه داشتن یا استفاده از مداد رنگی و هر شکلی از مداد مشکل دارن و زمانی که کودکان هم سن اون‌ها قادر به کشیدن نقاشی‌های کامل و قابل فهم هستن،‌ اون‌ها تازه می‌تونن اشکال یا نقاشی‌های نامفهوم بکشن. این کودکان حتی اگه به فعالیت‌های دیگه‌ای جذب بشن و برای مدتی به اون‌ها علاقه نشون بدن، باز هم به رفتار تکراری و انتزاعی برمی‌گردن. که این موضوع یکی از نشونه‌های مشخص طیف اتیسمه.

حساسیت به محرک‌های بیرونی:

حساسیت به محرک های خارجی یکی دیگه از علائم زودرس اوتیسمه. مثلا کودک اوتیسم ممکنه در معرض صداهای خاص، نورهای شدید یا بوها، طعم ها یا بافت های خاص، دچار استرس یا تنش بشه. همینطور ممکنه نسبت به بعضی محرک ها حساسیت بیش از حد داشته باشه. یعنی مثلا به پوشیدن یه سری از لباس ها یا رنگ ها اصرار کنن، اتاق هایی با نور روشن یا صداهای بلند رو ترجیح بدن و از لمس کردن یا بازی با اشیا و اجزا خاصی لذت ببرن. در این شرایط اکثر کودکان اوتیستیک وقتی از محرکهای دلخواه خودشون محروم بشن استرس عاطفی نشون میدن.

و همینطور برعکس این اتفاق هم میوفته؛ یک کودک اوتیستیک ممکنه بدون دلیل مشخص از بعضی از رنگ ها، لباس ها، صداها، نورها یا مناطق خونه اجتناب کنه. و حتی اگر در معرض این محرک ها قرار بگیرن، ممکنه با رفتار های تهاجمی یا احساس خلسه شدید غیرمعمول واکنش نشون بدن. بنظر میرسه که کودکان اوتیستیک روش های بسیار حساسی برای پردازش ذهنی این محرک ها دارن که باعث اینگونه رفتار های تهاجمی میشه.

انعطاف ناپدیری:

 این رفتار عموماً خودش رو تا زمانی که کودک وارد مدرسه و دنیای بزرگسالی و فعالیت‌های معمول نشه خودش رو نشون نمیده. کودک اوتیستیک اغلب علائمی از انعطاف‌ناپذیری نشون میده. این موضوع شامل رفتارهای وسواسی و تکراریه. اون‌ها یک یا چند فعالیت رو پیدا می کنن که از اون‌ها لذت می‌برن که حتی گاهی اوقات این فعالیت‌ها بسیار غیرمعموله ولی اون‌ها بطور مکرر اون رو در طول روز انجام میدن.

مثلاً شامل هر روز رفتن از مسیری یکسان به مدرسه، کنار نیومدن با تغییر در برنامه یا محیط، دلبستگی غیرمعمول به اسباب بازی‌ها یا اشیاء عجیب و غریب، وسواس در مورد موضوعی کوچیک از علاقه‌مندی‌ها مثل چیزی که شامل اعداد یا علائم باشه. همین‌طور اون‌ها به تکرار یک سری رفتارها اصرار دارن. مثل خیره شدن به مدت طولانی به اشیا متحرک (مثل فن سقف). و یا به جای بازی با یک اسباب بازی، فقط روی یک جنبه از اون تمرکز می‌کنن (مثل فقط چرخوندن چرخ‌های ماشین اسباب بازی).

عدم علاقه به هیچگونه تماس فیزیکی:

زمانی که نوزاد مراحل نوزادی خودش رو پشت سر میذاره، ممکنه والدین متوجه بشن که کودکشون مثل سایر کودک‌های درحال رشد از نوازش شدن و در آغوش گرفته شدن خوشش نمیاد. این به این دلیله که کودک مبتلا به اوتیسم دوست نداره لمس بشه. همین موضوع باعث میشه کودک دچار فروپاشی احساسی و یا خشم بشه، به خصوص در سن کم و این موضوع یکی از دلایل عدم پیوند و برقراری ارتباط عاطفی با والدین، خواهر یا برادرها و یا دوستانش در آینده ا‌ست.

به طور کلی علایم اتیسم موارد زیر می‌تونه باشه:

• حالت غیر طبیعی بدن یا صورت
•  تن صدای غیر عادی
• اجتناب از تماس چشمی
• نقص در درک زبان
• تأخیر در یادگیری و صحبت کردن
• گفتار ثابت یا یکنواخت : یعنی کلام کودک اهنگین نیست
• تعامل اجتماعی نامناسب
• تمرکز شدید روی یک موضوع
• عدم همدلی با افراد دیگر
• عدم درک نشانه‌های اجتماعی
• ناتوانی یا دشواری در یادگیری هر موضوعی
• درگیر بازی با همسالان نبودن
• مشکل در ایجاد مکالمه با افراد
• عدم علاقه به تماس فیزیکی با افراد
• تکرار کلمات یا عبارات
• حرکات تکراری
• رفتارهای خودآزار گونه
• اختلالات خواب
• کناره گیر در جمع‌های اجتماعی
• واکنش‌های غیرمعمول در زمینه‌های اجتماعی
• حساسیت به محرک‌های خارجی
• استفاده از کلمات یا عبارات عجیب و غریب
• بی معنی بودن جملات در صحبت و یا حتی نقاشی‌ها

راه‌های درمان اوتیسم چیست ؟

همونطور که گفتم اوتیسم یک بیماری نیست که یک درمان مشخص داشته باشه. اما کنترل شرایط با همکاری با افراد متخصص مثل پزشک و روانشناس کودک قابل اجراست. مثل:

• دارو درمانی: دارو برای جلوگیری از خشم کنترل نشده، بدخلقی، بیش فعالی، مشکلات حواس، مشکلات خواب، حساس بودن و زود عصبی شدن می‌تونه مؤثر باشه.
• مداخلات شناختی مثل تجزیه رفتاری: این روش برای تقویت مهارت‌های گوناگون که در اول صحبتمون بهش اشاره کردم بسیار کاربرد داره. و تو فضای خونه قابل اجراست.
•  درمان و تدریس به کودک اتیسمی: در این روش به کودک با استفاده از عکس‌ها نشون میدن که چه کارها و مهارت‌هایی را باید انجام بده.

و همینطور مداخلاتی مثل کاردرمانی، گفتار درمانی، مداخلات شناختی، مداخلات زیست پزشکی-دارویی (دارو درمانی)، مداخلات روان شناسی، بازی درمانی، و هنر درمانی و …

این مداخلات در زندگی و رشد کودک و افراد اتیسمیک بسیار مهمه و مستلزم اینه که برای افراد اتیسمیک فراهم بشه.

در آخر هم بهتره بدونیم ما به عنوان یک والد باید قبل از هر چیزی اطلاعاتمون رو در مباحثی که به فرزندمون مربوط میشه بالا ببریم و کودکمون رو در هر شرایطی درک کنیم و فضای امن و پر مهری رو براش فراهم کنیم. برای مثال با اتیسم آشنا باشیم و بدونیم که بیماری اوتیسم چیست تا در صورت نیاز بتونیم به موقع تشخیص بدیم و اقدامات لازم را برای کنترل آن انجام دهیم. هیچ شرایطی آسون نیست اما با حفظ آرامش و کمک تخصصی همه چیز آسون‌تر میشه.

یادداشت‌های دیگر از حنانه درویشی را در این صفحه دنبال کنید.

اگر علاقمند به یادداشت‌های ما در زمینه روانشناسی هستید از اینجا می‌تونید به آن‌ها دسترسی داشته باشید.

“لطفاً به این یادداشت امتیاز دهید.”