پرخاشگری در کودکان چه زمانی باید جدی گرفته بشه ؟
پرخاشگری در کودکان چه زمانی جدیست؟
همهی ما خشم رو تجربه کردیم. خشم یک احساس عادی و مفیده. اما اگر عصبانیت افراد از کنترل خارج و یا پرخاشگرانه بشه، این عصبانیت میتونه به یک مشکل تبدیل بشه. حتی در کودکان. پس این موضوع خیلی مهمی میتونه باشه که پرخاشگری در کودکان چه زمانی جدیه و چه دلایلی میتونه داشته باشه و برای کنترل آن باید چیکار کرد؟
وقتی که کودک – حتی یک کودک خردسال – از کنترل خارج و پرخاشگر بشه، میتونه خطر جدی برای خودش و دیگران، از جمله والدین و خواهر و برادرهاش باشه.
این شرایط خیلی هم غیرعادی نیست که کودکان توی کنترل عواطف خودشون مشکل داشته باشن و کنترل خودشون رو از دست بدن و یا ناراحتی خودشون رو به پرستار یا سرپرستشون با جیغ و فحش، پرتاب اشیای خطرناک یا ضربه و گاز گرفتن نشون بدن. این موضوع برای خود کودک هم یک شرایط استرس و تنش زاست. چون اکثر کودکان بعد از اینکه آروم شدن از رفتارها و کردهی خودشون پشیمون و متأسف میشن.
اما پرخاش در کودکان میتونه دلایل ریز و درشتی داشته باشه که آنها را با هم بررسی میکنیم.
دلایل خشم و پرخاشگری در کودکان :
- کودک بطور مداوم جدال و جر و بحث اعضای خانواده رو شاهد بوده
- در محیط تنشزا و استرسزا زندگی میکنه
- با دوستانش مشکلاتی داره
- در محیط بیرون از خونه مورد آزار و اذیت و زورگویی قرار گرفته
- احساس ترس و ناامنی در خانواده و محیط زندگی تجربه میکنه
در مواردی هم ممکنه حتی برای خود فرزندتون هم دلیل این پرخاشگری و عصبانیت آشکار نباشه اما اونها در هرصورت نیاز دارن تا مطمئن بشن شما برای کمک بهشون کنارشونید.
راههای کنترل و درمان پرخاشگری در کودکان :
حالا ما تو این شرایط چه کاری از دستمون برمیاد؟
اگه کودکتون بطور مرتب دچار تنش و پرخاش میشه اول از همه بهتره با متخصص و روانشناس کودک در ارتباط باشید و با تکنیکهای تخصصی و رفتار درمانی و … این مشکل رو در کودکتون حل کنید و از بین ببرید. در این بین خود شما هم میتونید با استفاده از تکنیکهایی در این پروسه مؤثر واقع بشید.
اول از همه بهتره بدونید که این رفتار و واکنشهای کودک یک نوع ارتباط برقرار کردنه، یعنی کودک درواقع میخواد بهتون بگه که چقدر تحت فشاره.
تنها کودکی که دچار تنش باشه اینطور احساسات و ناراحتیهاش رو با خشم نشون و بروز میده. چون کودکان عموماً مهارت مدیریت احساسات و بیان منطقی اونها رو ندارن. حتی کودک ممکنه اونقدر سنش کم باشه که فاقد زبان، یا کنترل احساسات و نیازها و یا توانایی حل مسئله باشه.
گاهی بعضی از والدین تصور میکنن این رفتارها یک جور حیله یا روش موذیانهست تا کودک به خواسته خودش برسه. اما کودکان پرخاشگر، معمولاً قادر نیستن ناامیدی و عصبانیت خودشون رو با گفتگو و روشهای فکر شده حل کنن و از عهده این نارضایتی یا عصبانیت بربیان.
با این حال، نحوه واکنش شما در زمان پرخاشگری کودک در جریان حل این مسئله تأثیر زیادی داره که آیا کودک به همون شیوه همیشگی به پریشانی و نارضایتیش پاسخ بده یا روشهای بهتری رو برای کنترل احساسات خودش در نظر بگیره. حالا این روشها چیا هستن؟
روش های مؤثر در کنترل خشم کودک
در مواجه با پرخاشگری در کودکان :
- خونسرد باشید؛ در مواجهه با کودکی که پرخاش میکنه فریاد زدن و تنبیه کردن کودک کار آسون و بی فایدهایه. چون وقتی که فریاد میزنید شانس کمتری تو درک کردن کودک و به دست گرفتن کنترل شرایط دارید. و حتی کودک رو خشمگینتر و مضطربتر میکنید. هرچقدر هم که سخت باشه باید خونسرد باشید و با این آرامش الگویی برای کودک خودتون در شرایط عصبانیت باشید تا اون هم شاید آروم بشه.
- تسلیم نشید؛ با موافقت با کاری که کودک در زمان پرخاشگری میخواد درواقع اون رو به این نوع از بروز احساسات تشویق میکنید. پس در مقابل خواستههاش تسلیم نشید.
- رفتارهای مناسب رو تشویق کنید؛ وقتی کودک آرامش خودش رو حفظ میکنه و سعی در کنترل خشمش داره با کلام و جایزه تلاشهاش رو تشویق و تحسین کنید. تا انگیزهای باشه برای تکرار این نوع کنترل در احساساتش.
- به کودک کمک کنید تا مهارتهای حل مسئله رو تمرین کنه؛ وقتی کودک ناراحت و عصبانی نیست این بهترین زمانه که بهش کمک کنید احساساتش رو بیان کنه و برای حل اختلافاتش راه حل پیدا کنه. حتی میتونید ازش بپرسید که عموماً چه چیزی آزارش میده و شما چطور میتونید کمکش کنید تا حلش کنه.
- نقاشی بکشید؛ کودک رو تشویق کنید با کشیدن احساساتش عصبانیتش رو تخلیه کنه و به نحوی توضیح بده چرا و چه چیزی اینقدر خشمگینش کرده.
- سیستم وقفه و پاداش؛ سیستم وقفه رفتارهای غیر خشونت امیز رو در کودکان زیر ۷-۸ سال کمتر میکنه که در ادامه توضیح میدم چیه. اما اگر کودک سنش بیشتر از این مقدار بود، میتونید یک سیستم تقویت مثبت براش بچینید. مثلاً بابت هر رفتار مثبت امتیازها یا جایزههایی بهش بدید.
- از عوامل تنشزا دور کنید؛ بیشتر کودکانی که پرخاش میکنن و دچار خشم و فروپاشی میشن در زمانهای مشخص و قابل پیش بینی این واکنشها رو نشون میدن. مثل زمان انجام تکالیف یا بازی یا زمان خواب. حالا عوامل تنشزا دقیقاً همین زمانهاست. وقتی که اونها رو از کاری منع میکنیم یا مجبور به انجام کاری میکنیم. در این مرحله هشدارهای زمانی مثل : “تا ۱۰ دقیقه دیگه میریم”، تقسیمبندی مرحلهای وظایف مثل: ” اول کفشهات رو بپوش”، و آماده کردن کودک برای موقعیتها مثل: “لطفاً قبل از اینکه میز شام مادربزرگ رو ترک کنی عذرخواهی کن” تأثیر مستقیم و خوبی برای جلوگیری از تنشها داره.
یادداشتهای ما در حوزه بهداشت رو از دست ندید !!!
تأثیر بر خورد ما
نحوه واکنشهاتون بشدت در این کج خلقیها اثر داره. اولین قانون در برخورد با این کج خلقیها نادیده گرفتن اونهاست. چون حتی توجه منفی مثل منع کردن یا متوقف کردن کودک مشوق رفتارهای پرخاشگرایانهست و پرخاشگری در کودکان رو تشدید کنه.
اما وقتی کودک وارد برخورد فیزیکی میشه، بیتوجهی بهش توصیه نمیشه چون میتونه به دیگران و همچنین خانواده خودش و شما آسیب برسونه. در این شرایط، بهتره کودک رو در یک محیط امن قرار بدید که امکان دسترسی به شما یا هر عامل تنشزا ازش دور باشه.
نحوه واکنشهاتون بشدت در این کج خلقیها اثر داره. اولین قانون در برخورد با این کج خلقیها نادیده گرفتن اونهاست.
وقفه و پاداش :
اگر کودک در سنین ۷ سال یا کوچیکتره بهتره تو چنین موقعیتهایی اون رو روی صندلی وقفه بنشونید (سیستم وقفه و پاداش). اگر کودک روی صندلی آروم نگرفت بهتره اون رو به یک محیط آروم و خلوت ببرید تا تنها و بدون شخص دیگری خودش بتونه آروم بشه. در اینجا این نکته رو یادتون باشه که هیچ اسباب بازی یا وسیلهای نباید تو محیط باشه که کودک اون رو مشوق در نظر بگیره.
فرزند شما باید یک دقیقه در اتاق بمونه و آروم بشه و تا به آرامش نرسیده اجازه نداره از اتاق بیرون بیاد. و وقتی این پروسه کامل شد و از اتاق بیرون اومد باید روی صندلی وقفه بشینه. این کار یک نتیجه سریع و فوری برای از بین بردن تمام عوامل تنشزا در محیط میده.
در بسیاری از مواردی که کودک الگوی خاصی از پرخاشگری رو از خودش نشون میده میتونه دلایل دیگهای هم داشته باشه. مثلاً اگر کودک دچار بیشفعالی (ADHD) باشه به راحتی پرخاشگر یا کلافه میشه. یا حتی کودک ممکنه دچار نقض توجه، نقض پردازش حسی، اضطراب و یا حتی اوتیسم باشه.
کلام آخر :
اما یادتون باشه در هر شرایطی که باشن اونها به والدین آرام، خونسرد و امنی نیاز دارن. قابل درکه که شرایط برای والدینی که با کودک پرخاشگر سر و کار دارن سخت باشه اما والدینی که اعتماد به نفس، خونسردی و سازگاری دارن به کودک این فرصت رو میدن تا با کمک شما مهارتهاش رو تقویت کنه و از این تنش بیرون بیاد. حل شدن این شرایط به صبر و زمان زیادی نیاز داره اما نتیجه یک خانواده شاد و امن خواهد بود. یادتون باشه کودکان دست ما امانت هستن و ما برای بهتر کردن شرایط زندگیشون موظف به انجام یه سری مسئولیتهاییم.
یادداشتهای دیگر از حنانه درویشی را در این صفحه دنبال کنید.
اگر علاقمند به یادداشتهای ما در زمینه روانشناسی هستید از اینجا میتونید به آنها دسترسی داشته باشید.
“لطفاً به این یادداشت امتیاز دهید.”
